Kol Kırılıp Yen İçinde mi Kalsa?
Suistimal Soruşturmaları

Bir kurumda suistimal şüphesi ortaya çıktığında ilk sorulan soru genellikle "Ne oldu?" olmaz.
Çoğu zaman daha zor bir soru gündeme gelir:
"Bu olayı kim araştıracak?"
Çünkü soruşturmanın başarısı, çoğu durumda daha ilk günlerde alınan kararlara bağlıdır.
KPMG'nin gerçekleştirdiği "Bir Suistimalcinin Profili" araştırmasına göre, şirketlerin karşılaştıkları suistimallerin üçte ikisinden fazlası kendi çalışanları tarafından gerçekleştirilmektedir. İşte tam bu noktada önemli bir karar ortaya çıkar: Bu suistimalleri kim soruşturmalıdır?
Bu soruya cevap verebilmek için önce soruşturmanın ne olduğunu hatırlamakta fayda var.
Suistimal soruşturmaları; özel veya kamu kurumlarında ortaya çıkan ve çoğu zaman kurum çalışanlarının dahil olduğu uygunsuzlukların, usulsüzlüklerin veya yolsuzlukların araştırılması amacıyla yürütülen çalışmalardır. Bazı durumlarda şirket dışındaki kişi veya kurumlar da sürece dahil olabilir; ancak çoğu soruşturmanın merkezinde kurumun kendi çalışanları yer alır.
Bu araştırmalar karşısında kurumların önünde genellikle üç seçenek bulunur:
- Soruşturmayı şirket içindeki kaynaklarla yürütmek,
- Soruşturmayı uzman dış danışmanlara bırakmak,
- İç ve dış kaynakların birlikte çalıştığı hibrit bir model oluşturmak.
Soruşturmayı Kim Yapmalı?
Araştırmalar gösteriyor ki suistimal gerçekleştiren kişiler çoğu zaman örgüt içinde güvenilen, sorumluluk verilen ve olumlu değerlendirilen çalışanlar arasından çıkabilmektedir. Çalışma arkadaşları tarafından güvenilir, yardımsever ve başarılı olarak tanımlanan kişiler de zaman zaman soruşturmaların konusu haline gelebilmektedir.
Bu durum doğal olarak şu soruyu doğurur: Şirket içindeki kişilerin yürüttüğü soruşturmalar ne kadar tarafsız olabilir?
Şirket içindeki ekiplerin önemli avantajları vardır. Kurum kültürünü, süreçleri, kontrol noktalarını ve çalışanlar arasındaki ilişkileri dışarıdan gelen bir uzmandan çok daha iyi bilirler. Üstelik bir şüphe ortaya çıktığında, delil toplama açısından kritik önem taşıyan ilk saatlerde hızla harekete geçebilirler. Özellikle ilk 48 saat, birçok soruşturmanın başarısını belirleyebilecek kadar önemlidir.
Ancak bu yaklaşımın bazı zorlukları da vardır.
Soruşturmayı yapan kişiler ile soruşturulan kişiler arasındaki profesyonel veya kişisel ilişkiler, zaman zaman tarafsızlık algısını zedeleyebilir. Bu nedenle kurum içi bilgi ve hız avantajı ile bağımsızlık ihtiyacı arasında doğru dengeyi kurmak gerekir.
Baş Edilmesi Gereken Önemli Konular
Soruşturma ister kurum içindeki kaynaklarla ister dış uzmanlarla yürütülsün, bazı temel konuların dikkatle yönetilmesi gerekir:
- Gerekli uzmanlıkların doğru zamanda sürece dahil edilmesi (bilişim uzmanları, hukukçular, insan kaynakları profesyonelleri vb.),
- İnsan ve teknoloji kaynaklarının etkin kullanılması,
- Üst yönetim beklentilerinin doğru yönetilmesi,
- Detaylı bir proje planı oluşturulması ve gerektiğinde güncellenmesi,
- Soruşturma kapsamının doğru belirlenmesi,
- Kurum içi ve kurum dışı iletişimin etkin şekilde yönetilmesi,
- Veri güvenliği ile kişisel hak ve özgürlüklerin korunması.
Bir soruşturmanın başarısı çoğu zaman yalnızca neyin araştırıldığıyla değil, sürecin nasıl yönetildiğiyle de ilgilidir.
Virüs Gibi Şekil Değiştiriyor
Suistimal yöntemleri zaman içinde değişiyor.
Tıpkı sürekli mutasyona uğrayan bir virüs gibi, yeni teknolojiler ve yeni iş yapış biçimleri ortaya çıktıkça suistimal yöntemleri de farklı formlar kazanıyor. Bu nedenle dün etkili olan bilgi ve tecrübeler, bugün tek başına yeterli olmayabiliyor.
Bu durum, yalnızca suistimal soruşturmalarına odaklanan uzman ekiplerin önemini artırıyor.
Uluslararası şirketler bünyesinde çalışan uzmanlar yalnızca kendi deneyimlerinden değil, dünyanın farklı bölgelerinde karşılaşılan vakalardan, sürekli geliştirilen metodolojilerden ve uzman eğitimlerinden de yararlanabiliyorlar. Böylece ortaya çıkan yeni risklere daha hızlı uyum sağlayabiliyorlar.
Uzman ekiplerin bir diğer önemli avantajı ise çok disiplinli yapılarıdır.
Örneğin bir suistimal soruşturmasında;
- Adli muhasebeciler,
- Bilişim uzmanları,
- Mühendisler,
- Hukukçular,
- Ekonomistler
birlikte çalışabilir. Bu sayede finansal verilerin analizinden elektronik delillerin incelenmesine, zarar hesaplarından sözleşme değerlendirmelerine kadar birçok konu eş zamanlı olarak ele alınabilir.
Dış uzmanların önemli bir başka avantajı da konuya tarafsız bakabilmeleridir. Soruşturulan kişilerle önceden kurulmuş ilişkileri bulunmadığı için olayları daha bağımsız değerlendirebilirler.
En Doğru Metot
Peki hangi yöntem tercih edilmeli?
Tecrübelerimizin gösterdiği sonuç şudur:
Kurum içi bilgi ve hakimiyet ile dış uzmanlığın ve tarafsızlığın bir araya getirildiği hibrit modeller çoğu zaman en başarılı sonucu vermektedir.
Soruşturmanın kurum içindeki uygun yetki ve bilgi seviyesine sahip kişiler tarafından yönetilmesi; buna karşılık inceleme faaliyetlerinin konu uzmanları tarafından yürütülmesi önemli avantajlar sağlayabilir.
İhtiyaca göre hukuk birimleri, insan kaynakları ekipleri ve ilgili yöneticilerin sürece uygun noktalarda dahil edilmesi de soruşturmanın etkinliğini artıracaktır.
Sonuç
Suistimal soruşturmalarında asıl amaç yalnızca bir olayın nasıl gerçekleştiğini ortaya çıkarmak değildir.
Amaç aynı zamanda kurumun uğradığı zararı doğru belirlemek, benzer olayların tekrar yaşanmasını önlemek ve kurumun güven ortamını korumaktır.
Bu nedenle soruşturmanın başarısı yalnızca kimin yürüttüğüyle değil; ne kadar bağımsız, tarafsız, sistematik ve profesyonel yürütüldüğüyle de ilgilidir.
Kurum içi bilgi ile dış uzmanlığın doğru şekilde bir araya getirildiği modeller, çoğu zaman hem hız hem de objektiflik açısından en iyi sonuçları vermektedir.
Çünkü başarılı bir soruşturma yalnızca geçmişi anlamak için değil, kurumun geleceğini daha güvenli hale getirmek için de yürütülür.
* Haziran 2014’de KPMG Gündem dergisinde yayınlanan yazının yeniden düzenlenmiş halidir.
İlgili hizmet: Suistimal Soruşturmaları
